БЕЛГIДРAМЕТ

9 чэрвеня 2026 года ў РУП "Дом прэсы" адбылася прэс-канферэнцыя "Вясна 2026 года: што паказаў гідраметэаралагічны маніторынг", у якой прынялі ўдзел спецыялісты Белгідрамета.

Эксперты прадставілі падрабязны аналіз мінулага вясновага сезону, вылучыўшы яго ключавыя гідралагічныя, аграметэаралагічныя і кліматычныя асаблівасці.

Вольга Бакланава, начальнік аддзела вывучэння змяненняў клімату службы метэаралагічнага і кліматычнага маніторынгу, фонду дадзеных Белгідрамета, прадставіла кліматычную характарыстыку вясны 2026 года.

Сакавік 2026 года аказаўся анамальна цёплым. Сярэдняя тэмпература паветра па Беларусі склала +5,8°C, што на 5,0°C вышэй за кліматычную норму. Былі абноўлены рэкорды сярэднямесячнай тэмпературы на 90% станцый. Пераход сярэдняй сутачнай тэмпературы паветра праз 0°C у бок павышэння (пачатак кліматычнай вясны) ажыццявіўся на 1-2 тыдні раней сваіх звычайных тэрмінаў. Устойлівы пераход праз 5°С (пачатак вегетацыйнага перыяду) на большай частцы тэрыторыі краіны таксама адбыўся ў рэкордна раннія тэрміны (на 20-30 дзён раней, чым звычайна). Нягледзячы на цяпло, абсалютныя сакавіцкія максімумы тэмпературы паветра не былі перавышаны. Максімальная тэмпература +20,0°C была зафіксавана 31 сакавіка на станцыі Касцюковічы. Колькасць ападкаў за месяц склала ўсяго 3,8 мм (10% нормы). На ўсіх пунктах назіранняў па ўсходняй палове рэспублікі былі абноўлены абсалютныя месячныя мінімумы ападкаў. 
Красавік 2026 года, наадварот, быў халаднейшы за норму. Сярэдняя тэмпература паветра па Беларусі склала +6,4°C, што на 1,4°C ніжэй за кліматычную норму. Найбольш халоднай была трэцяя дэкада месяца. Мінімальная тэмпература паветра за месяц склала -5,2°C (29 красавіка, станцыя Драгічын). Красавіцкі максімум тэмпературы паветра (+19,6°C) быў адзначаны 1 красавіка. За месяц выпала 24 мм ападкаў (61% нормы), што прывяло да недахопу ўвільгатнення на большай частцы тэрыторыі краіны.

Май 2026 года характарызаваўся цёплым надвор'ем. Сярэдняя тэмпература паветра склала + 14,1°C, што на 0,7°C вышэй за кліматычную норму. Устойлівы пераход тэмпературы праз +10°C адбыўся 1-3 мая. Максімальная тэмпература паветра дасягнула + 31,0°С 21 мая (станцыі Слаўгарад і Жлобін). Мінімальная тэмпература склала -2,3°C (2 мая, станцыя Брагін). За месяц выпала 71 мм ападкаў (112% нормы), былі абноўлены рэкорды па колькасці ападкаў за месяц на станцыі Мінск і за суткі на станцыі Беразіно.
У цэлым, вясна 2026 года аказалася самай цёплай за ўвесь перыяд інструментальных назіранняў з 1881 года, з сярэдняй тэмпературай +8,8°C (+1,5°C вышэй за норму). За сезон выпала 99 мм ападкаў (71% нормы). Снежнае покрыва цалкам разбурылася да канца сакавіка. На працягу сезона адзначаліся дажджы рознай інтэнсіўнасці, туманы, навальніцы з градам. Адзначалася ўзмацненне хуткасці ветру да 25 м/с і больш. З'ява была зафіксавана двойчы на станцыі Слаўгарад: 23 красавіка хуткасць ветру была 29 м/с і 27 мая хуткасць ветру склала 26 м/с.

Марына Грыцкевіч, начальнік службы метэаралагічных прагнозаў Белгідрамета, дадала, што ў сакавіку надвор'е вызначалі цёплыя паветраныя масы атлантычнага і паўднёвага паходжання, што прывяло да рэкордна цёплага і сухога месяца. Красавік характарызаваўся уплывам халодных паветраных мас паўночных шырот, што абумовіла адмоўную тэмпературную анамалію і дэфіцыт ападкаў. Май адрозніваўся кантрасным надвор'ем з чаргаваннем цёплых і халодных перыядаў і актыўным развіццём канвектыўныя дзейнасці.
Марына Грыцкевіч таксама распавяла, што двойчы на год (у канцы мая на летні сезон і ў канцы лістапада на зімовы сезон) арганізоўваецца Паўночна-Еўразійскі кліматычны форум, які аб'ядноўвае намаганні навукоўцаў і спецыялістаў у галіне доўгатэрміновага прагназавання для складання сезонных прагнозаў. Спецыялісты Белгідрамета з'яўляюцца пастаяннымі ўдзельнікамі названага форуму. 
Удзельнікамі кліматычнага форуму было праведзена абагульненне прагнастычнай інфармацыі і прынята канчатковая фармулёўка кансенсуснага прагнозу на будучае лета 2026 года па рэгіёнах Паўночнай Еўразіі, згодна з якім на большай частцы Беларусі прагназуецца станоўчая анамалія тэмпературы паветра з верагоднасцю да 60%, па поўначы краіны – каля нормы. Па рэжыме ўвільгатнення: на большай частцы тэрыторыі краіны чакаецца дэфіцыт ападкаў з верагоднасцю да 45-60%, па крайнім паўднёвым захадзе - да 75% і толькі па паўночным усходзе Беларусі колькасць ападкаў чакаецца ў межах кліматычнай нормы.

Кацярына Істоміна, начальнік службы гідралогіі і аграметэаралогіі Белгідрамета, адзначыла, што, нягледзячы на багатыя снегапады зімой, вясновыя працэсы на водных аб'ектах краіны працякалі павольна і спакойна. Характар надвор'я ў сакавіку, з дзённымі станоўчымі тэмпературамі і начнымі адмоўнымі тэмпературамі, а таксама адсутнасцю ападкаў, спрыяў памяншэнню павярхоўнага сцёку. Інтэнсіўнасць росту узроўняў вады ў рэках падчас фарміравання максімумаў вясновай паводкі была невялікая.
Максімумы вясновай паводкі сфармаваліся ў сакавіку-пачатку красавіка і апынуліся блізкімі да сярэдніх шматгадовым значэнняў, некалькі ніжэй іх. У перыяд праходжання паводкі адзначаліся затапленні пойменных участкаў рэк. Узроўні вады набліжаліся да небяспечных высокіх адзнак на рацэ Проня (прыток Сожа), а таксама на прытоках Прыпяці – рэках Случ, Убарць і Пціч. Паводле звестак МНС, былі зафіксаваны затапленні жылых дамоў, падворкаў, гаспадарчых пабудоў, мастоў і ўчасткаў дарог у Гомельскай, Магілёўскай і Віцебскай абласцях.
У маі на рэках назіраліся ваганні ўзроўняў вады, з тэндэнцыяй да павышэння ў сярэдзіне месяца з-за выпадзення ападкаў. Аднак, улічваючы невысокае вясновае разводдзе і нязначныя ўздымы ў мае, воднасць рэк да канца вясны апынулася ніжэй звычайнай. У цяперашні час на рэках пераважае спад узроўняў вады, і лакальныя ападкі не выклікаюць істотнага росту узроўняў. Тым не менш, на асобных суднаходных участках рэк Нёман, Днепр і Сож адзначаюцца цяжкасці ў працы рачнога транспарту.
 

Цёплае надвор'е ў сакавіку спрыяла хуткаму разбурэнню снежнага покрыва і адтавання глебы. На большай частцы тэрыторыі рэспублікі да сярэдзіны месяца снег сышоў, а глеба адтала на поўную глыбіню. Прасыханне глебы пад уздзеяннем сонца дазволіла пачаць палявыя работы, закрыццё глебавай вільгаці, догляд за азімымі культурамі і яравой сяўбы. Пад уплывам цёплага надвор'я глеба выгравалася, і ўжо да канца сакавіка на лёгкіх глебах у Гомельскай вобласці адчуваўся недахоп вільгаці.

Красавік у цэлым характарызаваўся спрыяльнымі аграметэаралагічнымі ўмовамі для правядзення палявых работ і сяўбы ранніх яравых культур. Верхні 10-сантыметровы слой глебы быў умерана вільготным. Аднак халоднае надвор'е большую частку месяца стрымлівала развіццё азімых культур, пладовых насаджэнняў і шматгадовых траў. Начныя замаразкі ўяўлялі небяспеку для квітнеючых пладовых культур, а нізкія тэмпературы прывялі да пашкоджанняў рапсу, азімых збожжавых і ўсходаў яравых культур.

У маі аграметэаралагічныя ўмовы на большай частцы тэрыторыі рэспублікі палепшыліся. Дажджы аднавілі вільгацезабяспечанасць сельскагаспадарчых культур. Умераны тэмпературны рэжым і дастатковую колькасць вільгаці спрыялі росту і развіццю азімага рапсу, фармаванню коласа азімых збожжавых, кушчэння і закладцы коласа яравых збожжавых. Аднак у Віцебскай вобласці частыя дажджы на цяжкіх глебах прыводзілі да пераўвільгатнення, ускладняючы палявыя работы.
Асаблівую заклапочанасць выклікае паўднёва-заходняя частка Беларусі, дзе з пачатку вегетацыйнага перыяду захоўваецца дэфіцыт ападкаў. У маі тут адзначалася пагаршэнне вільгацезабяспечанасці, пашыраліся плошчы з глебавай засухай, якая дасягнула крытэра небяспечнай аграметэаралагічнай з'явы ў шэрагу раёнаў Брэсцкай вобласці. Усушэнне верхняга слоя глебы абцяжарвала з'яўленне ўсходаў цеплалюбівых культур і правядзенне агратэхнічных мерапрыемстваў.
У цяперашні час аграметэаралагічныя ўмовы на большай частцы тэрыторыі рэспублікі спрыяльны для фарміравання ўраджаю, аднак моцнае ўсушэнне глебы і нераўнамернае размеркаванне ападкаў на паўднёвым захадзе краіны па-ранейшаму ствараюць складаную сітуацыю.

Відэазапіс прэс-канферэнцыі можна паглядзець па спасылцы