19 лютага - Дзень нараджэння сінаптычнай карты

19 лютага - дата, якая мае асаблівае значэнне для ўсіх, хто звязаны са светам надвор'я. У гэты дзень адзначаецца Дзень нараджэння сінаптычнай карты - найважнейшага інструмента метэаралагічнай службы, без якога немагчыма ўявіць сучаснае прагназаванне.

Сінаптычная карта ўяўляе сабой геаграфічную карту, на якую нанесены вынікі адначасовых назіранняў за надвор'ем. Лічбы і сімвалы адлюстроўваюць атмасферныя з'явы ў паверхні зямлі і на розных вышынных узроўнях. Першыя спробы стварэння такіх карт былі зроблены нямецкім фізікам Генрыхам Брандэсам у 1826 годзе.

Аднак днём нараджэння сінаптычнай карты па праве лічыцца 19 лютага 1855 года. У гэты дзень дырэктар Парыжскай абсерваторыі Урбан Левер'е прадставіў свету першую паўнавартасную сінаптычную карту. Яна была складзена на аснове дадзеных, атрыманых тэлеграфам з еўрапейскіх гарадоў, і адзначыла сабой пачатак сусветнай службы надвор'я. Праца Левер'е даказала, што сінаптычныя карты здольны прадказваць узнікненне магутных штармоў, у тым ліку такога, які ў 1854 годзе прывёў да гібелі англа-французскай эскадры ў Севастопаля.

На першай карце былі намаляваны ізабары - лініі роўнага ціску. Замкнёныя формы гэтых ліній выявілі вобласці высокага і нізкага ціску. Хоць сучасныя карты надвор'я значна пераўзыходзяць сваю папярэдніцу па інфарматыўнасці і нагляднасці, іх асноўная сутнасць засталася нязменнай.

Карта надвор'я за 9 снежня 1887 года

З тых часоў сінаптычныя карты сталі асновай аналізу надвор'я. Метэаслужбы многіх краін, выкарыстоўваючы тэлеграф, пачалі актыўна абменьвацца інфармацыяй, выпускаць штодзённыя прагнозы і штармавыя папярэджанні. 

Раней дадзеныя на карты наносіліся спецыялістамі ўручную. Сіноптыкі "падымалі" карту рознакаляровымі алоўкамі, праводзілі лініі роўнага ціску (ізабары), акрэслівалі вобласці ападкаў і іншых атмасферных з'яў, малявалі лініі атмасферных франтоў: чырвоным колерам - цёплыя, сінім - халодныя.

У цяперашні час у Белгідрамет сцякаюцца звесткі пра надвор'е не толькі ў Беларусі, але і з-за мяжы. Большасць працэсаў па апрацоўцы і перадачы аўтаматызаваны, цяпер ужо няма тэхнікаў, якія наносяць дадзеныя назіранняў з метэастанцый на карты, але разам з тым, як і шмат гадоў таму сінаптычная карта па-ранейшаму застаецца галоўным інструментам у працы сіноптыкаў.

Сёння штодня ў электронным выглядзе фарміруюцца дзясяткі сінаптычных карт - прыземных, вышынных і спецыяльных. 

Як і раней, усе карты надвор'я і днём, і ноччу дзяжурная змена сіноптыкаў павінна прааналізаваць. Сіноптыкі, вывучаючы карты, бачаць, як рухаюцца цёплыя і халодныя паветраныя масы, як фармуюцца і праходзяць розныя стадыі цыклоны і антыцыклоны, як і з якой хуткасцю перамяшчаюцца атмасферныя франты. Спецыялісты параўноўваюць серыі сінаптычных карт на розныя моманты назіранняў і вывучаюць дынаміку барычных сістэм, адзначаючы змены тэмпературы і вільготнасці ўнутры паветраных мас па меры іх перамяшчэння над рознымі тыпамі падсцілаючай паверхні. 

Пры ўсёй уяўнай прастаце аналізу сінаптычных карт - гэта нялёгкая задача і патрабуе вялікага практычнага вопыту ў сіноптыка. Усяго за адну змену неабходна прааналізаваць парадку 60 розных карт. Якасны аналіз важны, бо без дэталёвай ацэнкі фактычнай сінаптычнай сітуацыі немагчыма скласці яе прагноз.

Пры выкарыстанні інфармацыі спасылка на Белгідрамет абавязкова