Штучны дождж: ад сухога лёду да электрычных разрадаў і экалагічных дылем

Сённяшняе свята, прысвечанае выкліку штучнага дажджу, магчыма, здаецца трохі недарэчным у восеньскую непагадзь. Але яго дата абрана не выпадкова - менавіта 29 кастрычніка 1946 года адбылася падзея, якая назаўжды змяніла наша ўяўленне аб надвор'і. Да гэтага моманту, калі верыць народным паданням, лепшым спосабам паўплываць на нябесныя сілы быў шаманскі танец з бубнам. Але навука прапанавала больш дзейсныя метады.

Рэвалюцыя сухога лёду: як навукоўцы навучыліся "сеяць" аблокі

Усё пачалося з адкрыцця асаблівых уласцівасцяў сухога лёду - цвёрдага дыяксіду вугляроду (CO2). Гэты незвычайны матэрыял, пры стандартных умовах пераходзячы адразу ў газападобны стан, абыходзячы вадкую фазу, стаў ключом да кіравання ападкамі. Каманда навукоўцаў на чале з нобелеўскім лаўрэатам Ірвінгам Ленгмюрам, а таксама метэаролаг кампаніі «Джэнерал электрык» Вінцэнт Шэфер, незалежна адзін ад аднаго выявілі, што распыленне халоднага сухога лёду ў аблоках можа выклікаць дождж.

Як гэта працуе? Аблокі складаюцца з драбнюткіх, разрозненых кропелек вады. Калі ў іх пападае сухі лёд, ён дзейнічае як каталізатар. У гэтых кропельках утвараюцца так званыя цэнтры крышталізацыі. Вакол іх вада з аблокі пачынае актыўна збірацца, узбуйняцца і, у выніку, падае на зямлю ў выглядзе дажджу.

Ад сухога лёду да ёдыду срэбра: эвалюцыя тэхналогій

Апроч сухога лёду, навукоўцы эксперыментавалі і з іншымі рэчывамі. Для стымуляцыі ападкаў сталі выкарыстоўваць хлорысты натрый (звычайную соль) і вадкі азот з яго экстрэмальна нізкай тэмпературай (-169 градусаў). Але сапраўдны прарыў адбыўся ў лістападзе 1946 года, калі Бернард Вонегут (так, той самы, брат знакамітага пісьменніка) выявіў, што бледна-жоўты парашок ёдыду срэбра (AgI) з'яўляецца адным з самых эфектыўных рэагентаў для "засеву" аблокаў.

Сёння самалёты, абсталяваныя ёдыдам срэбра, адыгрываюць важную ролю ў сельскай гаспадарцы і экалогіі. Яны выкарыстоўваюцца для арашэння палёў, забяспечваючы неабходную вільгаць для росту культур. А ў горных раёнах штучныя снегапады дапамагаюць павялічыць снежнае покрыва. Увесну гэты назапашаны снег растае, даючы больш воды для арашэння ўрадлівых земляў. Часам тэхналогіі мадыфікацыі надвор'я прымяняюцца і для разгону аблокаў, каб забяспечыць добрае надвор'е пры правядзенні масавых мерапрыемстваў.

Экалагічныя дылемы і будучыня кіравання надвор'ем

Аднак, па меры таго як тэхналогіі мадыфікацыі надвор'я развіваліся і пашыралі сферу свайго прымянення, узніклі і сур'ёзныя асцярогі. Даследаванні паказалі, што засеў аблокаў, нягледзячы на ​​сваю эфектыўнасць, можа быць па-экалагічнаму небяспечны. Рэгулярнае прымяненне гэтых метадаў на адной і той жа тэрыторыі патрабуе асцярожнасці, а рызыкі, звязаныя з імі, па-ранейшаму недаацэнены і патрабуюць далейшага вывучэння.

Сучасныя падыходы таксама імкнуцца да большай экалагічнасці. Напрыклад,у Аб'яднаных Арабскіх Эміратах прымяняецца метад выклікання дажджу з дапамогай электрычных разрадаў. Гэты метад не патрабуе выкарыстання хімічных рэагентаў і лічыцца больш прыязным да навакольнага асяроддзя. Тым не менш, доўгатэрміновыя наступствы такога ўздзеяння пакуль невядомыя, і да яго таксама трэба ставіцца з асцярожнасцю.

Міжнародныя адносіны і надвор'е

Важна разумець, што кіраванне надвор'ем - гэта не гульня ў адны вароты. Стымуляванне ападкаў на адной тэрыторыі непазбежна змяншае іх колькасць на іншай. Закон захавання масы працуе і тут. Гэта можа прывесці да сур'ёзных міждзяржаўных канфліктаў, асабліва ў засушлівых рэгіёнах з высокай шчыльнасцю насельніцтва і абмежаванымі воднымі рэсурсамі, як, напрыклад, у раёне Персідскага заліва.

Цалкам верагодна, што ў найбліжэйшай будучыні тэхналогіі кіравання надвор'ем стануць прадметам міжнароднага прававога рэгулявання. Бо надвор'е - гэта агульны рэсурс, і яго змяненне патрабуе адказнага і ўзгодненага падыходу.