Нацыянальны Герб Рэспублiкi Беларусь Міністэрства прыродных рэсурсаў і аховы навакольнага асяроддзя Рэспублікі Беларусь Дзяржаўная ўстанова "Рэспубліканскі цэнтр па гідраметэаралогіі, кантролю радыеактыўнага забруджвання і маніторынгу навакольнага асяроддзя" БЕЛГIДРAМЕТ
23.03.2018

Навуковая

Вынікі навуковай, навукова-тэхнічнай і інавацыйнай дзейнасці Белгідрамета ў 2017 годзе.

У 2017 годзе ў Белгідрамеце завершаны наступныя навукова-даследчыя работы, зарэгістраваныя ў Дзяржаўным рэестры НДВК (Т) Р (навукова-даследчых, вопытна-канструктарскіх і вопытна-тэхналагічных работ) : 
1. Распрацоўка базавых элементаў тэхналогіі мезапрагназавання элементаў надвор'я па тэрыторыі Рэспублікі Беларусь на аснове засваення даных у лічбавай мадэлі WRF (дагавор з Мінпрыроды); 
2. Ацэнка змяненняў кліматычных характарыстык на тэрыторыі Беларусі на аснове выкарыстання колькасных разлікаў (дагавор з Мінпрыроды) 
Падстава для пунктаў 1 і 2: план навуковых даследаванняў і распрацовак агульнадзяржаўнага, галіновага прызначэння, накіраваных на навукова-тэхнічнае забеспячэнне дзейнасці Міністэрства прыродных рэсурсаў і аховы навакольнага асяроддзя РБ на 2017 год.
3. Ацэнка ўплыву ўрбанізацыі і меліярацыі на кліматычныя, водныя, зямельныя і лясныя рэсурсы Беларусі (этап 2017 года) у межах (дагавор з Мінпрыроды); 
Падстава: пункт 6 мерапрыемстваў падпраграмы                  1 «Прыродныя рэсурсы і экалагічная бяспека» Дзяржаўнай праграмы навуковых даследаванняў на 2016-2020 гады «Прыродавыкарыстанне і экалогія».
У 2018 годзе ў Белгідрамеце будуць працягнуты навукова-даследчыя работы, зарэгістраваныя ў Дзяржаўным рэестры НДВК (Т) Р: ацэнка дозы апрамянення насельніцтва радонам у Беларусі і Сербіі» (дагавор з дзяржаўнай навуковай установай «Аб'яднаны інстытут энергетычных і ядзерных даследаванняў Сосны "НАН  Беларусі ); арганізацыя і развіццё эфектыўнай сістэмы комплекснага радыяцыйна-экалагічнага маніторынгу як элемента радыяцыйнай бяспекі атамных станцый новага пакалення» (дагавор з Нацыянальнай акадэміяй навук); вопытна-канструктарская работа: - распрацоўка і стварэнне спецыялізаваных баз даных падсістэмы гідраметэаралагічнай бяспекі (дагавор з Навукова-інжынерным рэспубліканскім унітарным прадпрыемствам «Геаінфармацыйныя сістэмы»). 
Белгідрамет удзельнічае ў рэалізацыі мерапрыемстваў Праграмы Саюзнай дзяржавы «Развіццё сістэмы гідраметэаралагічнай бяспекі Саюзнай дзяржавы на 2017-2021 гады”. Будуць выкананы наступныя навукова-даследчыя работы: 
- па мерапрыемстве 1. Павышэнне якасці гідраметэаралагічных прагнозаў і выяўлення небяспечных гідраметэаралагічных з'яў: «Павысіць якасць гідраметэаралагічных прагнозаў і выяўленне небяспечных гідраметэаралагічных з'яў»;
 - па мерапрыемстве 2. Распрацоўка і ўкараненне ў тэставым рэжыме сучасных метадаў, тэхналогій і сістэм кантролю і маніторынгу тэрытарыяльнага і трансгранічнага забруджвання навакольнага асяроддзя: «Павышэнне аператыўнасці ацэнкі забруджвання навакольнага асяроддзя пры трансгранічным аварыйным забруджванні навакольнага асяроддзя», «Распрацаваць прапановы па ўдасканаленні сістэмы і тэхналогіі маніторынгу на трансгранічных з Расійскай Федэрацыяй участках рэк»; 
- па мерапрыемстве 3. Развіццё сістэмы кліматычнага абслугоўвання насельніцтва і галін эканомікі Расійскай Федэрацыі і Рэспублікі Беларусь: "Электронныя кліматычныя даведнікі па сумежных тэрыторыях Расійскай Федэрацыі і Рэспублікі Беларусь», «Рэкамендацыі па адаптацыі да змяненняў клімату ў сельскагаспадарчай, будаўнічай, энергетычнай і транспартнай галінах эканомікі сумежных тэрыторый Рэспублікі Беларусь і еўрапейскай тэрыторыі Расійскай Федэрацыі»;
 па мерапрыемстве 4. Удасканаленне сістэмы маніторынгу навакольнага асяроддзя Саюзнай дзяржавы з выкарыстаннем гідраметэаралагічных сродкаў дыстанцыйных назіранняў: «Удасканаліць сістэму маніторынгу навакольнага асяроддзя Саюзнай дзяржавы з выкарыстаннем гідраметэаралагічных сродкаў дыстанцыйных назіранняў»; 
па мерапрыемстве 5. Развіццё і гарманізацыя адзінай метадычнай базы дзейнасці Саюзнай дзяржавы ў галіне гідраметэаралогіі і маніторынгу забруджвання прыроднага асяроддзя: «Развіццё і гарманізацыя адзінай метадычнай базы дзейнасці Саюзнай дзяржавы ў галіне гідраметэаралогіі і маніторынгу забруджвання прыроднага асяроддзя».

Вынікі навуковай, навукова-тэхнічнай і інавацыйнай дзейнасці Гідрамета ў 2016 годзе

Падчас сумеснай дзейнасці па пераадоленню наступстваў чарнобыльскай катастрофы ў рамках Саюзнай дзяржавы на перыяд да 2016 года (далей - Праграма) завершана выкананне работ: 
1.1 Распрацаваны Праграмны комплекс адлюстравання даных аб радыяцыйнай сітуацыі ў населеных пунктах, якія знаходзяцца ў зонах радыёактыўнага забруджвання (далей - ПК), з выкарыстаннем картаграфічнага сэрвісу, які свабодна прадстаўлены ў інтэрнэце. У картаграфічны сервіс інтэграваны тэматычны пласт радыяцыйнай абстаноўкі (карта забруджвання тэрыторыі цэзіем-137 Рэспублікі Беларусь па стане на 2015 год). Распрацаваны ПК забяспечвае магчымасць правядзення комплекснага аналізу інфармацыі аб радыёактыўным забруджванні населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь для прыняцця кіраўніцкіх рашэнняў Дэпартаментам па ліквідацыі наступстваў катастрофы на Чарнобыльскай АЭС МНС Рэспублікі Беларусь і інфармавання насельніцтва аб радыяцыйнай сітуацыі з выкарыстаннем картаграфічнага сэрвісу, даступнага ў інтэрнэце. 
1.2. Распрацаваны новыя прынцыповыя падыходы і крытэрыі вылучэння зон радыёактыўнага забруджвання, прапанавана схема заніравання тэрыторыі Беларусі, забруджанай радыёнуклідамі пасля аварыі на ЧАЭС, і класіфікацыі населеных пунктаў у адпаведнасці з прынцыпамі пераемнасці, прыярытэту дозавага крытэрыя і аптымізацыі мер радыяцыйнай абароны насельніцтва ў сітуацыі існуючага апрамянення. Распрацоўка новых прынцыпаў і крытэрыяў вылучэння зон радыёактыўнага забруджвання дазволіць заканадаўча замацаваць пераход ад сітуацыі аварыйнага апрамянення да сітуацыі існуючага апрамянення з улікам эканамічных і сацыяльных фактараў і гарманізаваць падыходы да ацэнкі радыяцыйных рызыкаў з рэкамендацыямі МАГАТЭ па гэтым пытанні. 
2. У рамках беларуска-сербскага навукова-тэхнічнага праекта праведзена інвентарызацыя даных па вызначэнні шчыльнасці патоку радону і аб'ёмнай актыўнасці радону ў глебавым паветры, атрыманыя Белгідраметам у рамках выканання мерапрыемстваў Дзяржаўнай праграмы развіцця Нацыянальнай сістэмы маніторынгу навакольнага асяроддзя (НСМНА) на 2006-2010 гады і Дзяржаўнай праграмы забеспячэння функцыянавання і развіцця НСМНА на 2011-2015 гады. Выкананы работы па гарманізацыі метадычных падыходаў да складання карт радонанебяспецы тэрыторыі з сербскага боку, узгоднена структура картаграфічнай базы даных для захоўвання і апрацоўкі дадзеных па зместу радону-222 у аб'ектах навакольнага асяроддзя і памяшканнях, якая будзе выкарыстана для складання карт радонанебяспецы тэрыторыі Беларусі і Сербіі.
3. У рамках Дзяржаўнай праграмы навуковых даследаванняў «Прыродакарыстанне і экалогія» падпраграмы 1 «Прыродныя рэсурсы і экалагічная бяспека» выкананы даследаванні змены кліматычных і аграметэаралагічных характарыстык на тэрыторыі Беларусі, удакладнены межы агракліматычных абласцей за перыяд пацяплення (1989-2015 гады). У выніку пацяплення ўтварылася Новая агракліматычная вобласць, а іншыя агракліматычныя вобласці істотна змянілі свае памеры і канфігурацыі.  Як следства - змяніліся кліматычныя і агракліматычныя паказчыкі, якія характарызуюць умовы росту сельскагаспадарчых культур. 
4. Завершана стварэнне аўтаматызаванай сістэмы кантролю радыяцыйнай абстаноўкі (АСКРА) у раёне размяшчэння Беларускай АЭС. Пачынаючы з 2010 года навукова-даследчая ўстанова "Інстытут прыкладных фізічных праблем імя. А.Н. Сеўчанкі БДУ » (далей - НДІ ПФП ім. А. Н. Сеўчанкі БДУ) у рамках інавацыйных праектаў, ухваленых Дзяржаўным камітэтам па навуцы і тэхналогіях Рэспублікі Беларусь (ДКНТ), з удзелам вядучых спецыялістаў Белгідрамета распрацоўваў базавы комплекс АСКРА ў раёне размяшчэння Беларускай АЭС. Апаратура базавага комплексу ў складзе 3-х аўтаматычных пунктаў вымярэння (АПВ) размешчана ў зоне назірання (12,9 км) будучай Беларускай АЭС, у населеных пунктах Гярвяты, Міхалішкі, Тракенікі. Гэтыя АПВ абсталяваны датчыкамі магутнасці дозы гама-выпраменьвання, спектраметрычнымі датчыкамі і датчыкамі метэапараметраў. У 2016 годзе ў рамках інавацыйнага праекта па стварэнні новых тэхналогій, машын і матэрыялаў «Распрацаваць аўтаматызаваную сістэму кантролю радыяцыйнай абстаноўкі навакольнага асяроддзя (АСКРА) у зоне ўплыву Беларускай АЭС» (загад ДКНТ Рэспублікі Беларусь ад 05 чэрвеня 2013 г. № 259) базавы комплекс быў пашыраны : за зонай назірання Беларускай АЭС у населеных пунктах Лынтупы, Нарач, Кемелішкі, Катлоўка, Астравец, Гудагай, Ашмяны размешчаны яшчэ 7 АПВ, якія аснашчаны датчыкамі магутнасці дозы гама-вымярэння і спектраметрычнымі датчыкамі. У снежні 2016 года праведзены папярэднія выпрабаванні, па выніках якіх АСКРА прынята ў эксплуатацыю.
5. У рамках інавацыйнай праграмы выкананы праект «Укараненне новых метадаў прагназавання надвор'я з выкарыстаннем лічбавых прагнастычных мадэляў» з набыццём суперкамп’ютара HP Blade System c7000, што дало магчымасць укараніць у аператыўную працу Белгідрамета новыя метады прагназавання надвор'я з выкарыстаннем мезамаштабнай колькаснай мадэлі атмасферы WRF- ARW (ЗША), адаптаванай для тэрыторыі Беларусі. Разлікі з выкарыстаннем дадзенай мадэлі даюць магчымасць дэталізаваць прагноз у прасторавым і часавым маштабе, а менавіта ажыццяўляць яго з крокам 15 і 3 км, са своечасовасцю 48 гадзін. Вынікі верыфікацыі паказалі, што ёсць паляпшэнне прагнозу тэмпературы і канвектыўных ападкаў; распрацавана методыка засваення ў мадэлі ўдакладненага глабальнага альбеда.  Гэта дазволіла: атрымліваць вялікі аб'ём дэталізаваных прагнозаў; павялічыць колькасць спажыўцоў спецыялізаванага гідраметазабеспячэння ў параўнанні з 2010 годам у 2 разы, а суму фінансавых сродкаў, атрыманых за спецыялізаванае гідраметазабеспячэнне - у 5 разоў; забяспечыць захаванне апраўдвальнасці прагнозаў надвор'я і штармавых папярэджанняў на даволі высокім узроўні (сярэдняя апраўдвальнасць прагнозаў за год: сутачных па абласцях - каля 95- 96%, на наступныя двое сутак - 90%, штармавых папярэджанняў - 95%); палепшыць якасць і разнастаіць гідраметэаралагічную прадукцыю, якая прадастаўляецца ў адрас кіраўніцтва краіны, органаў дзяржаўнага кіравання, галін эканомікі.
 6. У рамках інавацыйнай праграмы ў мэтах удасканалення агракліматычнага абслугоўвання органаў дзяржаўнага кіравання, у першую чаргу, Адміністрацыі Прэзідэнта, у адпаведнасці з пунктам 7 «Укараненне новых метадаў прагназавання надвор'я з выкарыстаннем лічбавых прагнастычных мадэляў. Стварэнне і ўкараненне праграмна-апаратных комплексаў для кароткатэрміновых прагнозаў небяспечных і неспрыяльных з'яў надвор'я, доўгатэрміновых гідралагічных прагнозаў, доўгатэрміновых прагнозаў ўраджайнасці асноўных сельскагаспадарчых культур» галіновай праграмы развіцця дзяржаўнай гідраметэаралагічнай службы на 2011-2015 гады распрацавана праграмнае забеспячэнне прагнозу ўраджайнасці збожжавых культур (ПЗ «Прагноз»). Па выніках вопытнай эксплуатацыі ПЗ «Прагноз» сярэдняя апраўдвальнасць прагнозу ўраджайнасці збожжавых культур складае каля 86%, што адпавядае ацэнцы «добра» і паказвае, што дадзенае праграмнае забеспячэнне можа быць выкарыстана для прагназавання ўраджайнасці збожжавых культур. Дакладнасць прагнозу ўраджайнасці збожжавых культур, складзенага з дапамогай ПЗ «Прагноз», дазваляе дапаўняць дынаміка-статыстычны метад, які прагназуецца ў Белгідрамеце.

Спецыялізаваныя сайты

Iнфармацыйныя iнтэрнэт-парталы